Ngược dòng thời gian, thì ngôi trường này bắt đầu có từ những năm 1946 - 1947 cải tiến từ một ngôi đền hoang phế ,lúc mà tên làng, tên đất ông cha ta đã từng gọi là xứ Bàu Tràm Hạ, xóm Bản Long, làng Diêm Điền, Tổng An Hoà, Huyện Hà Đông  ,lúc bấy giờ  ,học vị là bằng yếu lược và ngôi trường chỉ có 2 phòng học, được xây bằng vôi, ngói vồng. Ban bảo vệ và xây dựng lúc đó có ông Nguyễn Châu Tư, ông Bùi Hưng. Rồi thời gian tiếp nối thời gian, trường chỉ dạy tiểu học. Muốn học lên cấp 2 (Trung học thời bấy giờ) thì phải lên thành phố Tam Kỳ mới có.
          Mãi đến trước những năm 1972 – 1973 xã Kỳ Trung (cũ) mới có Trường Trung học Tỉnh hạt Kỳ Trung ra đời và toạ lạc taị thôn Lộc Ngọc xã Tam Tiến (Tiền thân của trường TH Ngô Mây hiện nay).
          Sau khi giải phóng, năm 1975 – 1976 Trường Trung học Tỉnh hạt Kỳ Trung (cũ) được sáp nhập với tiểu học gọi là Trường PT cấp 1, 2 Tam Tiến. Lúc bấy giờ xã Tam Tiến có 2 trường ( trường PT cấp 1,2 Tam Tiến đóng chân tại thôn Lộc Ngọc (trường TH Ngô Mây bây giờ), Trường PT cấp 1 Tam Tiến đóng chân tại thôn Bản Long (tức là tiền thân của trường THCS Phan Bá Phiến của chúng ta hôm nay).
          Trừơng PTCS số 1 Tam Tiến (tên gọi cũ) nay là trường THCS Phan Bá Phiến được tách ra từ trường phổ thông cấp 1, 2 Tam Tiến vào đầu năm học 1979 – 1980, đến nay đã hơn 30 năm (Hơn 30 năm là tính từ khi có các lớp cấp 2 đầu tiên tại ngôi trường này).
          Hơn 30 năm qua, cùng với sự thay đổi của quê hương đất nước, Trường đã có nhiều thay đổi và trưởng thành. Và cũng có nhiều tên gọi khác nhau.
          Từ năm học 1979 – 1980 đến năm học 1987 – 1988: Tên trường là trường PTCS sô 1 Tam Tiến, có 7 thời Hiệu trưởng gồm các thầy: Thầy Phạm Ngọc, Thầy Nguyễn Tấn Hân, Thầy Đoàn Văn Bá, Thầy Trần Văn Bường, Thầy Nguyễn Dồ, Thầy Nguyễn Văn Thứ, Thầy Ngô Công Sơn; các Phó Hiệu trưởng gồm các thầy: Thầy Bùi Duy Thành, Thầy Lê Xuân Thoả, Thầy Trương Ngọc Tuấn, Thầy Trần Hoa Tỉnh, Thầy Nguyễn Tấn Điểu.
          Từ năm 1989 – 1990 đến năm học 1995 – 1996: Theo quyết định số 252/QĐUB của UBND Huyện Núi Thành ký ngày 21/08/1989 tách cấp 1 ra khỏi PTCS và hai trường PTCS số 1 và PTCS số 2 Tam Tiến nhập lại thành trường Phổ Thông cấp 2 Tam Tiến do thầy Lê Xuân Thoả làm Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng là thầy Huỳnh Ngọc Trong.
          Từ năm 1997 – 1998 đến năm 2006 – 2007: Theo quyết định số 370/QĐ SGD-ĐT của Sở GD-ĐT tỉnh Quảng Nam do đ/c Trần Hường (Giám đốc) ký ngày 13/02/1997 (sau khi tách tỉnh QN-ĐN cũ thành 2 đơn vị hành chính) tên trường được đổi lại là trường THCS Tam Tiến, Hiệu trưởng là thầy Lê Xuân Thoả (từ năm 1997 đến năm 2002), thầy Nguyễn Tấn Hùng (Hiệu trưởng từ năm 2002 đến 2005), từ năm 2005 đến nay Hiệu trưởng là thầy Lê Xuân Thoả; các thầy Phó Hiệu trưởng là thầy Trần Văn Tuấn và Thầy Huỳnh Ngọc Trong.
          Từ năm học 2007 – 2008: Theo quyết định số 3139/QĐ-UBND của UBND huyện Núi Thành về việc đổi tên trường học trực thuộc Huyện và trường THCS Tam Tiến được mang tên nhà chí sĩ yêu nước trong phong trào nghĩa hội Quảng Nam: Phan Bá Phiến. Ông sinh năm 1938 (Kỷ Hợi) tại làng Tân Lộc (Kỳ Lộc), huyện Hà Đông, tỉnh Quảng Nam (nay là thôn Bản Long, xã Tam Tiến, huyện Núi Thành chúng ta).
          Hơn 30 năm qua là một chặng đường phấn đấu không mệt mỏi của nhiều thế hệ thầy cô giáo, các em học sinh của nhà trường, từng bước đưa nhà trường đi từ khó khăn đến thuận lợi.
          Khi mới thành lập trường, tiếp quản cơ sở của Tiểu học, năm học đầu tiên (1979 - 1980) Trường chỉ có 7 lớp cấp 2 với 294 học sinh (3 lớp 6, 3 lớp 7 và 1 lớp 8) giáo viên cấp 2 gồm các thầy: Trần Văn Lương, thầy Lâm Quang Lân, thầy Trương Tòng, cô Lê Thị Mộng Thu, cô Trần Thị Diệm, cô Nguyễn Thị Út, thầy Nguyễn Ngọc, thầy Trần Thanh, cô Hoàng Thị Cam, thầy Dương Tấn Trí… và thầy Phạm Ngọc làm Hiệu trưởng đầu tiên của trường, còn lại là các thầy cô giáo tiểu học và các lớp cấp 1.
          Cơ sở vật chất lúc bấy giờ vẻn vẹn có 1 dãy phòng gồm 5 lớp và 2 phòng làm việc bằng ngói vồng, tường vôi, toạ lạc gần hàng bàng trước trường, bàn ghế học sinh phần lớn là 4 chổ ngồi đóng nghiêng tận dụng gỗ xẻ ra từ cột đình Trà Luôn thanh lý. Ngoài ra các công trình khác đều không có gì. Con đường vào trường chật hẹp, lầy lội vào mùa mưa, sân trường khô khốc, bụi bặm vào mùa nắng. Thầy cô giáo với bao nổi gian truân cơm áo gạo tiền của thời bao cấp, bây giờ đang là kỷ niệm nhớ đời !
          Vào đầu năm 1999, sau hơn 20 năm, thầy trò loay hoay với ngôi trường cũ kỹ, nhiều lần phải sửa chữa chống sập, một dự án xây dựng trường mới để thay thế với số vốn ban đầu gần 800 triệu đồng từ ngân sách nhà nước đã được đưa vào thực hiện với 9 phòng học (hiện nay đang còn ở phía trái và sau dãy trường tầng) và đến năm 2003 với tình hình học sinh phát triển số lượng ngày càng nhiều (cũng với ngân sách nhà nước) xây dựng thêm 3 phòng học ở dãy phía phải của ngôi trường này và đã được cải tiền làm khu hành chính.
          Từ năm 2003 đến giữa năm 2007, sau hơn 4 năm đầu tư xây dựng và tham mưu của Đảng Uỷ, HĐND, UBND xã Tam Tiến được UBND tỉnh Quảng Nam phê duyệt dự án khả thi đầu tư xây dựng tại QĐ số 5736/QĐUB, được sự quan tâm của ban quản lý dự án đầu tư và xây dựng của UBND huyện Núi Thành làm chủ đầu tư, Công ty TNHH xây dựng Núi Thành trúng thầu. Với giá trúng thầu là: 2.404.077.000đ (hai tỷ bốn trăm lẻ bốn triệu không trăm bảy mươi bảy nghìn đồng y). Thời gian khởi công vào ngày 10/12/2007. Trong thời gian thi công, giá cả vật liệu biến đổi liên tục, tưởng như công trình dang dỡ, nhưng với lòng quyết tâm không dao động đầy uy tín và tâm huyết của Ban Giám đốc Công ty xây dựng, sự quan tâm đặc biệt của Ban quản lý dự án huyện Núi Thành, công trình cũng đã sớm hoàn thành đúng theo tiến độ, đến ngày 29/09/2008 là hoàn tất. Và cũng từ đó đã được đưa vào sử dụng. Và cũng từ đây (có phải sự trùng hợp chăng?) Trường được mang tên nhà chí sĩ yêu nước: PHAN BÁ PHIẾN. Diện mạo của trường hôm nay được thay đổi hẳn, một cơ ngơi khang trang so với các trường trong Huyện.
          Những mái ngói, tường vôi cũ vẫn còn đó, hàng bàng,cây bứa vẫn còn đây, như đối chứng cho sự lớn lên của ngôi trường hôm nay. Đây cũng là quyết tâm cao độ trong hơn 4 năm tham mưu xây dựng của Đảng bộ, HĐND, UBND và nhân dân xẫ Tam Tiến cũng như thầy và trò trường THCS Phan Bá Phiến.
          Đến nay, dẫu chưa hoàn thiện về trang trí cơ sỡ vật chất bên trong, nhưng nhà trường cũng đã có một cơ ngơi khang trang, ổn định. Quy mô trường lớp tương đối lớn so với các trường, Hiện tại trường có 21 lớp với 858 học sinh, đội ngũ thầy cô giáo 49 đ/c.
          Bây giờ, trường có khuôn viên là một khu riêng biệt, có tường rào, cỗng ngõ kiên cố. Các khối công trình xây dựng của trường được bố trí liên hoàn, khoa học. Cảnh quan sư phạm trường đẹp, sạch sẽ, cây xanh từng bước có độ che phủ đảm bảo cho các hoạt động giáo dục. Diện tích hiện tại của khuôn viên là :14957m2, bình quân mỗi học sinh là: 17,45./m2, tỷ ệ này gấp 1,7 lần tỷ lệ quy định chuẩn.
          Có các khối công trình gồm: Khu phòng học là dãy nhà kiên cố 2 tầng gồm 14 phòng, với 12 phòng học, có đầy đủ bàn ghế cho ít nhất 45 HS, có bảng đen chống loá, trang trí thích hợp, 01 phòng học tin học với 15 máy tính chất lượng tốt, 01 phòng Hội đồng sư phạm, Các phòng học được bố trí bàn ghế tuy không mới nhưng đầy đủ, có hệ thống cấp điện, cấp nước duy trì phục vụ thường xuyên. Có Hội trường được bố trí ở khu riêng biệt với diện tích 90m2, có 01 tivi, 01 dầu phát hình ngoài ra còn có máy chiêu projector và màn hình cỡ lớn phục vụ cho dạy học bằng giáo án điện tử.
          Khu phục vụ học tập gồm: Thư viện khu riêng, với 01 phòng đọc của HS, 01 phòng đọc giáo viên, Thư viện trường đã được công nhân đạt chuẩn theo QĐ 01.
Khu luyện tập thể dục thể thao, tuy chưa có bóng mát nhưng đã đảm bảo diện tích cho sân bóng đá mini, sân bóng chuyền, đường chạy 100m, chạy bền.
Khu hành chính có đầy đủ các phòng làm việc cho Hiệu trưởng, 2 Phó Hiệu trưởng, phòng truyền thống Đoàn đội, phòng Công đoàn và phòng tài vụ - giáo vụ. Bước đầu tuy còn thiếu nhiều về cơ sỡ vật chất nhưng tạm dùng trong làm việc, các máy tính ở khu hành chính được kết nối nội bộ, kết nối Internet và hiện nay đã có trang web riêng. Khu sân chơi rộng rãi và bê tông hoá, khu vệ sinh được bố trí riêng biệt cho nam nữ CB CNV và cho HS. Hệ thống nước cung cấp thường xuyên, đảm bảo vệ sinh, có 3 khu để xe (1 cho CBGV và 2 cho HS) đảm bảo đủ diện tích cho mỗi ca dạy và học.
             Hệ thống nước sạch và cung cấp nước sinh hoạt cho CBGV và HS gồm 03 giếng khoan ở khu vệ sinh học sinh, khu vệ sinh CBGV, đảm bảo nước sạch cho CBGV, học sinh và đủ nước tưới cho các cây trồng ở bồn hoa vào mùa hè.
Hơn ba mươi năm đối với lịch sử phát triển của một nhà trường không phải là dài, nhưng so với cuộc đời hữu hạn của một con người thì không phải là ngắn, nhưng những gì làm được là một điều đáng nói.
             Khi mới thành lập (như đã trình bày ở trên), trường chỉ có 7 lớp với 294 học sinh. Bình quân lúc đó chỉ có 01 người được đi học trên 25 người dân Tam Tiến. Đến năm 1997 – 1998 đã có 15 lớp với 750 học sinh cùng với 1000 đến 1200 học sinh tiểu học. Bình quân số người được đi học trên tổng số dân là 1/3. Đây là sự phát triển vượt bậc về số lượng, cũng là sự phát triển nhanh về trình độ dân trí xã nhà. Từ năm học 2003 – 2004 đến nay trường luôn duy trì số lớp từ 20 – 23 lớp, với tổng số học sinh dao động từ 950 đến 1100 em. Xã đã đạt PCTH vào năm 2000, đạt PC THCS vào năm 2003 và hiện nay đang tiến đến PC THPT trong thời gian đến.
Với 30 năm đã có hơn 4.200 học sinh TNTHCS ra trường. Trong số này đã có bình quân hơn 60% vào học THPT. Thống kê chưa đầy đủ, số học sinh đã vào Đại học 395em (đạt 9,4%), Cao đẳng 461em (10,1%), Trung cấp 837em (đạt 19,92%). Trong số trên đã có hơn 6 em đã có trình độ thạc sĩ đố là: em Trần Đình Chánh, em Nguyễn Xuân Hải, em Trần Văn Lực, em Nguyễn Văn Bảy, em Trần Cao Kim, em Nguyễn Thị Bích Lài. Một em đã bảo vệ xong luận án tiến sĩ đó là em Nguyễn Châu Niên hiện nay công tác tại TP – HCM. Đặc biệt năm học 1996 – 1997 có em Nguyễn Văn Thêm đạt giải KK Vật lý 9 cấp Quốc gia. Hiện tại các em đã thành lập ra trang web quê hương: “TamTien.org”, ban quản trị có 6 thành viên đó là em Nguyễn Sửu, em Nguyễn Văn Khoa phụ trách khu vực TP – HCM, em Bùi Xuân Diệu phụ trách khu vực Quảng Nam, em Huỳnh Văn Hải phu trách khu vực Đà Nẵng, em Bùi Nguyễn Khánh Trình, em Trần Thị Mỹ Trúc. Thế đó, các em học sinh đã có mặt để học tập, công tác và sinh sống trên khắp mọi miền của đất nước. Có nhiều học sinh trở thành cán bộ lãnh đạo các ban ngành của Huyện, của Tỉnh. Hầu hết cán bộ của Xã Tam Tiến bây giờ là học sinh của trường đã trưởng thành…. Có rất hiều học sinh đã thành đạt và làm việc ở các công việc khác nhau trên khắp mọi miền. Đặc biệt, đã có nhiều học sinh theo bước các thầy cô đi vào nghề dạy học và cũng có mặt trên khắp mọi miền đất nước. Hiện nay, có 12/42 giáo viên trực tiếp giảng dạy của trường là học sinh cũ, chiếm tỷ lệ 28%, một tỷ lệ khá lớn, cũng là một niềm vui lơn cho các thế hệ thầy cô giáo, giờ đây đã có nhiều đồng nghiệp là học sinh của mình. Có em làm đến chức Trưởng Phòng giáo dục như em Huỳnh Kim Tín (Trưởng Phòng giáo dục huyện Tây Giang). Trưởng bộ phận tổ chức cán bộ phòng giáo dục Nam Trà My có em Nguyễn Văn Hoà, Bí thư Huyện Đoàn Bắc Trà My có em Đặng Tấn Phương, em Nguyễn Thế Hát chi cục phó chi cục thuế TP Tam Kỳ, em Bùi Quang Kính Giám đốc chi nhánh xây lắp vật liệu xây dựng V Bộ Công thương, Phó Giám đốc Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Tỉnh Đắc Nông có em Trần Đình Chánh, Nguyễn Minh Xinh chánh văn phòng Huyện Uỷ huyện Tiên Phước, em Hoàng Đắc Diện, em Nguyễn Hồng Phú, em Nguyễn Tùng, em Trần Ngọc Bằng, em Đặng Quang Lợi, em Nguyễn Hồng Lai,…Thế đó, và nhiều hơn nửa những thế hệ học sinh đã đi qua của mái trường này.
Năm học 2007 – 2008, trường có các học sinh đạt giải văn hoá các kỳ thi của Huyện là 15em (Trong đó: 5em đạt giải nhì gồm các môn: TTVH Ngữ văn 8, Anh văn 8, casio 8; 2 em đạt giải ba gồm các môn: Ngữ văn 8; giải KK có 7 em gồm các môn: Vật lý 8, Vật lý 9, Toán 8, Casio 7, Casio 9, Ngữ văn 9). Thể dục thể thao có 4 giải như sau: 1 giải nhất cấp tỉnh (huy chương vàng)  bộ môn chạy 1500m, 2 giải nhì cấp huyện (môn việt dã Nam, Nữ) và 1 giải nhất toàn đoàn môn việt dã cấp huyện.
Năm học  (2008 - 2009) tính đến nay đã có những thành tích như sau: Về văn hoá: HS giỏi khối 9 đạt tại Huyện có 10 em, có 5 em được bồi dưỡng dự thi tỉnh, thí nghiệm thực hành được giải khuyến khích, casio đạt 2 giải, thuyết trình đạt thứ 3 được UBND huyện khen, TDTT có 10 giải gồm: 1 giải nhất, 2 giải nhì, 3 giải ba và 2 giải khuyến khích. Vị thứ nhì toàn đoàn về môn việt dã. Về các phong trào khác do Công đoàn cấp trên phát động trường đã có một giải nhất về thi cắm hoa cấp tỉnh, thi kể chuyện về tấm gương đạo đức của Bác Hồ đạt giải khuyến khích cấp tỉnh. Thi văn nghệ đạt giải B cấp Huyện.
Năm học :2009-2010: Trường đạt trường Tiên tiến cấp huyện.
Năm học :2010-2011: Trường đạt trường Tiên tiến cấp huyện.
Ngày mới thành lập trường, với hơn 8 cán bộ giáo viên cấp 2 đến nay đã có 52 đ/c; 23 lớp và 1050 học sinh (kể từ năm học:2009-2010). Hơn 30 năm, có 135 thầy cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy tại ngôi trường này. Nhiều người đã chuyển đi nhiều nơi theo yêu cầu công tác cũng như theo nguyện vọng. Có nhiều thầy cô trở thành cán bộ chủ chốt của các cơ quan tổ chức, chính quyền: Như thầy Đoàn Văn Bá trưởng phòng GD-ĐT Núi Thành trước đây, sau đó chuyển ra Sở Nội vụ tỉnh Quảng Nam và nay do bệnh tật thầy đang nghĩ dưỡng ở quê nhà, thầy Trần Hoa Tỉnh làm trưởng phòng GD-ĐT huyện Trà My và hiện nay là chủ nhiệm khoa chính trị trường Đại học Quảng Nam, Thầy Trương Ngọc Tuấn làm trưởng phòng TCCB Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam. Trường đã có 03 cán bộ quản lý, có trình độ đại học 01, CĐSP 02, được đào tạo đầy đủ về lý luận chính trị và nghiệp vụ quản lý, 5 nhân viên, 43 giáo viên trực tiếp giảng dạy, đủ các bộ môn, đạt trình độ chuẩn 100%, trong đó có 11 giáo viên đạt trình độ ĐHSP.
Hôm nay, có những thầy cô giáo mãi mãi không trở về với ngôi trường này, các thầy cô đã đi vào cõi vĩnh hằng như: thầy Vũ Minh Tùng, thầy Đỗ Thanh Sơn, thầy Lê Đắc Lộc, cô Đinh Thị Cẩm Tú, cô Hoàng Thị Vân, thầy Nguyễn Tấn Điểu, thầy Nguyễn Huy Thông, cô Ngô Thị Nghĩa, cô Nguyễn Thị Thông, cô Lâm Thị Mẫn. Xin tất cả hãy dành một phút lặng của lòng mình, để tưởng nhớ những thầy cô đã khuất.
Năm học: 2011-2012 trường đã hoàn thành mọi hạng mục của trường đạt chuẩn Quốc gia và được UBND Huyện Núi Thành đề nghị Tỉnh Quảng Nam& sở GD-ĐT Tỉnh QN công nhận TRƯỜNG ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA  giai đoạn 2011-2012.
CBGVCNV của trường quyết tâm giữ vững là trường CHUẨN QUỐC GIA.